Chiến sự Trung Đông nóng lên: Giá phân bón Việt Nam có lặp lại cú sốc 2022?

Thị trường phân bón thế giới đang xuất hiện những tín hiệu bất ổn mới khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông ngày càng gia tăng. Trong bối cảnh khu vực này giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và phân bón toàn cầu, bất kỳ biến động nào cũng có thể nhanh chóng lan rộng ra thị trường quốc tế.

Với Việt Nam – quốc gia vẫn phụ thuộc một phần đáng kể vào phân bón nhập khẩu – câu hỏi đang được đặt ra là: liệu thị trường có bước vào một chu kỳ biến động mạnh giống như cú sốc phân bón năm 2022 hay không?

Trung Đông – “trụ cột” của nguồn cung phân bón toàn cầu

Không chỉ nổi tiếng là trung tâm dầu khí của thế giới, Trung Đông còn là một trong những khu vực sản xuất và xuất khẩu phân bón lớn nhất toàn cầu.

Nhiều quốc gia trong khu vực như:

• Saudi Arabia
• Qatar
• Iran
• United Arab Emirates

Đang cung cấp khối lượng lớn các sản phẩm quan trọng cho nông nghiệp thế giới, đặc biệt là urê, ammonia, lưu huỳnh và phosphate những nguyên liệu này là nền tảng để sản xuất phân bón.

Trong nhiều năm qua, khu vực này trở thành nguồn cung chiến lược cho nhiều thị trường nông nghiệp lớn tại châu Á, châu Phi và Nam Mỹ. Vì vậy, khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, thị trường phân bón lập tức trở nên nhạy cảm.

Nhà máy sản xuất ammonia Xanh – nguyên liệu chính của phân bón

Eo biển Hormuz – “yết hầu” của vận tải năng lượng và phân bón

Một trong những điểm then chốt khiến thị trường lo ngại chính là tuyến hàng hải chiến lược
Strait of Hormuz.

Đây là con đường vận chuyển quan trọng bậc nhất của thương mại năng lượng và hóa chất toàn cầu. Mỗi năm, khối lượng hàng hóa khổng lồ đi qua tuyến đường này, bao gồm:

• Khoảng 25% lượng dầu mỏ thế giới vận chuyển bằng đường biển
• Gần 20% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG)
• Lượng lớn ammonia và nguyên liệu phân bón

Nếu căng thẳng tại khu vực này leo thang, nguy cơ gián đoạn vận tải sẽ tăng lên đáng kể. Khi đó, chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hải có thể tăng mạnh, kéo theo giá phân bón toàn cầu biến động.

Bản đồ tuyến vận tải năng lượng và phân bón đi qua Strait of Hormuz – điểm nghẽn thương mại quan trọng của thế giới.

Ba hiệu ứng domino đang hình thành trên thị trường phân bón

Căng thẳng Trung Đông không chỉ dừng lại ở yếu tố địa chính trị. Trên thực tế, thị trường phân bón có thể chịu tác động theo nhiều lớp.

Giá năng lượng bắt đầu tăng

Sản xuất phân đạm, đặc biệt là urê và ammonia, phụ thuộc trực tiếp vào khí tự nhiên. Khi giá năng lượng tăng, chi phí sản xuất phân bón lập tức đội lên.

Trong nhiều chu kỳ trước, mỗi đợt tăng mạnh của giá khí đốt đều kéo theo làn sóng tăng giá phân bón trên toàn cầu.

Chuỗi cung ứng trở nên nhạy cảm

Những tín hiệu bất ổn khiến nhiều quốc gia nhập khẩu phân bón lớn bắt đầu tăng cường dự trữ.

Các thị trường nông nghiệp lớn tại châu Á và châu Phi đang theo dõi sát diễn biến tại Trung Đông, bởi chỉ cần nguồn cung bị gián đoạn trong thời gian ngắn cũng có thể khiến thị trường biến động mạnh.

Chi phí vận tải và bảo hiểm tăng

Trong bối cảnh rủi ro an ninh gia tăng, các tuyến tàu đi qua khu vực Trung Đông phải đối mặt với mức phí bảo hiểm cao hơn.

Điều này đồng nghĩa rằng ngay cả khi nguồn cung không bị cắt giảm, chi phí logistics cũng có thể đẩy giá phân bón tăng lên.

>>> Giá phân bón thế giới

Hệ thống bồn chứa khí tự nhiên

Việt Nam chịu tác động ra sao?

Mặc dù Việt Nam có năng lực sản xuất một số loại phân bón trong nước, thị trường vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhập khẩu đối với nhiều nguyên liệu quan trọng.

Trong đó đáng chú ý là:

• kali
• DAP
• SA

Các loại phân bón này chủ yếu được nhập khẩu từ thị trường quốc tế. Khi giá thế giới tăng hoặc chi phí vận tải biến động, thị trường trong nước thường phản ứng khá nhanh.

Điều này khiến chi phí sản xuất nông nghiệp có thể tăng theo, đặc biệt trong các ngành cây trồng sử dụng nhiều phân bón như cà phê, hồ tiêu, lúa gạo hay cây ăn trái.

>>> Giá phân bón Việt Nam

Nông dân Việt Nam sử dụng phân bón trong sản xuất nông nghiệp khi thị trường vật tư biến động.

Nhìn lại cú sốc phân bón năm 2022

Thị trường phân bón toàn cầu từng trải qua một cú sốc lớn sau sự kiện
Russian invasion of Ukraine.

Khi đó, một loạt yếu tố cùng lúc xuất hiện:

• nguồn cung kali từ Nga và Belarus bị gián đoạn
• giá khí đốt tại châu Âu tăng kỷ lục
• nhiều nhà máy sản xuất ammonia phải tạm dừng hoạt động

Kết quả là giá phân bón toàn cầu tăng vọt. Trong nhiều thời điểm, giá một số loại phân bón đã tăng gấp hai đến ba lần so với giai đoạn trước đó, gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất nông nghiệp.

 

Giá phân bón toàn cầu tăng mạnh sau sự kiện Russian invasion of Ukraine.

Nguy cơ khủng hoảng phân bón 2026: giống và khác 2022

Những diễn biến tại Trung Đông khiến thị trường bắt đầu đặt ra các phép so sánh với cuộc khủng hoảng năm 2022. Tuy nhiên, bản chất của hai giai đoạn có những điểm khác biệt đáng chú ý.

Năm 2022, thị trường đối mặt với khủng hoảng nguồn cung khi các nhà xuất khẩu lớn bị hạn chế bởi xung đột và trừng phạt kinh tế.

Trong khi đó, rủi ro hiện nay chủ yếu nằm ở vận tải và năng lượng. Nếu căng thẳng kéo dài, chi phí logistics và giá nhiên liệu có thể đẩy giá phân bón tăng dần theo thời gian.

Thị trường đang theo dõi những kịch bản nào?

Các chuyên gia thị trường phân bón đang tập trung vào ba kịch bản chính.

Kịch bản thứ nhất: căng thẳng kéo dài nhưng không lan rộng.

Trong trường hợp này, giá phân bón có thể tăng nhẹ do chi phí năng lượng và vận tải cao hơn.

Kịch bản thứ hai: vận tải qua Trung Đông bị gián đoạn.

Nếu các tuyến hàng hải gặp rủi ro lớn, thị trường có thể chứng kiến đợt tăng giá mạnh hơn.

Kịch bản thứ ba: tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa.

Nếu hoạt động thương mại qua
Strait of Hormuz
bị gián đoạn nghiêm trọng, thị trường phân bón toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ biến động mới.

Câu hỏi bổ sung

Loại phân bón nào dễ bị ảnh hưởng nhất khi Trung Đông bất ổn?

Những sản phẩm chịu tác động nhanh nhất thường là:

• urê
• ammonia
• phân đạm
• nguyên liệu sản xuất NPK

Nguyên nhân là nhiều nhà máy sản xuất các sản phẩm này nằm tại các nước Trung Đông.

Việt Nam nhập khẩu phân bón chủ yếu từ những quốc gia nào?

Nguồn nhập khẩu phân bón của Việt Nam khá đa dạng, trong đó có các thị trường lớn như:

• China
• Russia
• Canada
• Belarus

Ngoài ra một phần nguồn cung cũng đến từ các nước Trung Đông.

Ngoài chiến tranh, yếu tố nào khác có thể làm giá phân bón tăng?

Một số yếu tố khác có thể khiến giá phân bón biến động gồm:

• giá khí tự nhiên tăng
• hạn chế xuất khẩu của các nước sản xuất
• chi phí vận tải biển tăng
• nhu cầu nông nghiệp toàn cầu tăng cao.

Xem thêm: Giá cà phê hôm nay